Haarlem
Gepubliceerd in colorfull editie 20
Tekst: Marit Swart Fotografie: Willeke van Duijn
Haarlem is een van de mooiste en oudste steden van Nederland met een monumentale binnenstad, het oudste museum van Nederland en de talrijke hofjes. Maar Haarlem is ook nog eens uitgeroepen tot beste winkelstad van Nederland. Het team van Colorfull besloot het milieu niet onnodig te belasten en trok lopend en fietsend door de hoofdstad van Noord-Holland.
‘Mijn favoriete treinstation is Haarlem.’ Met deze zin begon ruim drie jaar geleden al eens een artikel over Haarlem in Colorfull. Het 100-jarige station Haarlem is dan ook een historisch hoogstandje en werd onlangs uitgeroepen tot sfeervolste station van het land. Niet voor niets wordt het karakteristieke gebouw geregeld gebruikt als decor voor speelfilms en televisieseries. Het is ontworpen door architect Margadant en is het enige station in Nederland in de Art Nouveau-stijl. Bijzonder zijn de oude wachtruimtes, waaronder de derde klasse - nu een brasserie - de tweede klasse, de eerste klasse voor dames en zelfs een speciale wachtruimte voor ‘krankzinnigen’. Grappig detail is dat een van de wachtruimtes nu dienst doet als partycentrum. Het is een geweldig gezicht om daar ’s avonds salsadansers lekker te zien swingen, terwijl op het perron de reizigers op het perron ongeduldig op hun trein staan te wachten.
Hart van Haarlem
Vanaf het station gaan we richting de Grote Markt. Haarlem heeft als van oudsher strategisch gelegen stad een prachtige historische binnenstad, met onder meer veel middeleeuwse monumenten. Het college van Haarlem heeft besloten 2009 uit te roepen tot monumentenjaar. Niet zo gek, want de stad telt ruim 1600 monumenten! Het hart van Haarlem is de Grote Markt met daarop de gotische Grote of Sint-Bavokerk, de grootste en oudste kerk in Haarlem. In 1310 werd begonnen aan de bouw van deze imposante kerk die rond de vierhonderd grafstenen herbergt. Onder het koor bevindt zich het graf van de beroemde Haarlemse schilder Frans Hals. Direct naast de kerk ligt de Vishal uit 1769, die gebouwd is ter vervanging van een eerdere vishal uit 1603. Het gebouw doet nu dienst als expositieruimte, met wisselende tentoonstellingen van beeldende kunst. Loop eens binnen en laat je verrassen!
Op de Grote Markt vind je ook een standbeeld van Laurens Janszoon Coster. In Haarlem wordt hij als in ieder geval één van de uitvinders van de boekdrukkunst beschouwd, al bestaat er in wetenschappelijke kring weinig twijfel over dat de Duitser Johannes Gutenberg de werkelijke uitvinder is geweest.
Aan de rechterzijde van de Grote Markt, vanaf het station gerekend, is het stadhuis te zien. Dat stamt uit 1370 gebouwd en heeft een toren die in 1772 werd afgebroken en pas in 1913 werd herbouwd. Maar naast historische monumenten telt Haarlem ook bijzondere moderne bouwwerken zoals de Toneelschuur van Joost Swarte, poppodium Patronaat van Paul Diederen en niet te vergeten de Stadsschouwburg van Erick van Egeraat.
Hofjesstad
En dan: op naar de hofjes, want daar zijn er in hofjesstad Haarlem maar liefst twintig van te bezichtigen. Het waren er ooit meer dan veertig... Ze werden vooral gebouwd van de dertiende tot en met de negentiende eeuw en waren in eerste instantie bedoeld voor hulpbehoevenden, ouderen en bejaarden. Laten we het oudste en het nieuwste hofje van Haarlem maar eens onder de loep nemen.
Het Hofje van Bakenes is het oudste hofje van Haarlem en ligt aan de Bakenessergracht in het centrum; het grenst aan de Toneelschuur en de Philharmonie. Het is gebouwd in 1395 en gesticht door Dirck van Bakenes. Vooral het raadsel op de gevelsteen is bijzonder: ‘Ingang vant Gesticht, van Dirck van Baekenes, voor Vrouwen acht en twee mael ses’.
Dit raadsel heeft twee betekenissen. Acht plus (twee maal zes) is het aantal vrouwen dat op het hofje kon wonen: twintig. Maar (acht plus twee) maal zes is de leeftijd die een vrouw moest hebben om hier te mogen wonen: zestig.
Het nieuwste hofje van Haarlem, aan de Korte Begijnestraat, ligt pal naast het oudste hofje. Het is de Johan Enschedé Hof, is opgeleverd in 2007 en ontworpen door Joost Swarte en Henk Döll, die al eerder samenwerkten bij de bouw van de Toneelschuur. Aan de voorzijde tref je een prachtig glas-in-lood raam van Joost Swarte aan.
Slenteren door Haarlem
De Grote Houtstraat is de bekendste winkelstraat van de stad, hier vind je alle grote winkelketens te vinden. Maar Haarlem heeft meer bieden, bijvoorbeeld het bruisende winkelcentrum Cronjé in Haarlem-Noord, met een zeer gevarieerd aanbod. Of loop van de Grote Houtstraat eens door naar de Gierstraat of de Kleine Houtstraat. Ontdek hier tal van kleine en unieke winkeltjes, zoals Van Ver aan de Kruisstraat 40. De naam zegt het al; de producten in deze bijzondere winkel komen uit landen als India, Nepal en China. Vooral leuk als je een cadeautje zoekt. De medewerkers van Van Ver reizen zelf de hele wereld af op zoek naar authentieke producten, zoals Oosterse verlichting, handgemaakte sieraden, notitieboekjes, sari’s en spreien. Alles wordt verantwoord geproduceerd en ingekocht bij kleine producenten zonder tussenhandel.
Bij Sphere op Spekstraat 12 vind je onder meer exclusieve meubelstukken, tegelvloeren, lampen, beelden en schilderijen van kunstenaar en ontwerper Maurits Simonette. In de ontwerpen wordt vooral gebruik gemaakt van natuurlijke materialen als steen, hout en metaal. Bijzonder is ook de gevel van Sphere. Gedurende het Spaanse Beleg van 1562 tot 1563 werd de stad beschoten met zware kanonnen en één van die kanonskogels is in de gevel terecht gekomen en er tot op de dag van vandaag blijven zitten.
Duurzaam Haarlem
Ook Haarlem richt zich op een duurzame en betere wereld! Elke vrijdag vindt op de Botermarkt een biologische boerenmarkt plaats. En natuurlijk zijn er ook winkels in Haarlem die zich richten op duurzaam ondernemen. Yuga op Kruisweg 72 is een stijlvolle winkel waar gevoel voor mode en duurzaamheid prima samengaan: Fashion meets fair. Yuga verkoopt organic merkkleding die verantwoord geproduceerd is: kleding met een eerlijk verhaal. Maar ook bij de inrichting van de winkel werden zoveel mogelijk duurzame materialen gebruikt. Verantwoord kan dus ook mooi en hip zijn!
De Kruisweg gaat over in de Kruisstraat en daar is op nummer vier meesterslager en traiteur Broekhof te vinden. Inmiddels staat de vierde generatie in deze familiezaak. Alles komt uit eigen keuken en in de vitrine liggen biologisch vlees, wild en gevogelte, paddenstoelen en kaas. Wil je daar ovenverse broodjes bij, dan moet je zeker even bij ’t Wereld Bakkertje in de Nassaustraat 15 langs gaan. Deze biologische bakkerij is opgezet door Janneke en Frank Van Gaal. Frank vertelt dat de bakkerij honderd procent biologisch werkt met natuurlijke producten. Midden in de zaak staat een indrukwekkende, met de hand opgebouwde houtoven waarin de producten worden gebakken.
Vrij nieuw in Haarlem is Marqt aan de Gedempte Oude Gracht 66. Dit is een soort marktplaats, waar je direct van de producent gezonde en verse producten kunt kopen. Hier staan ambachtslieden met hart voor hun product. Zorg er alleen wel voor dat je een pinpas bij je hebt, want met contant geld kun je hier niet betalen!
Smaakmakers
Ben je inmiddels toe aan iets lekkers? Vooral op de Grote Markt en de Botermarkt wemelt het van de cafés en restaurantjes. Geniet bij Friethuis de Vlaminck in de Warmoesstraat 3 van heerlijke, goudgele, Vlaamse frieten. Haarlem is tenslotte een stad met tal van Vlaamse invloeden, door de vele Vlaamse import van eeuwen geleden. Zo was ook de schilder Frans Hals een zoon van Vlaamse immigranten! Meer een liefhebber van tapas? Bij Spanish Harlem, Generaal Cronjéstraat 146a, kunnen liefhebbers van Spaans eten terecht voor delicatessen als paella, tapas en wijnen.
Nog ruimte voor een toetje? De Italiaanse ijssalon Garonne uit 1949 is een begrip in de stad. Garonne maakt ambachtelijk Italiaans ijs met alleen natuurlijke ingrediënten en heeft al vele prijzen in de wacht gesleept. Je vindt dé ijszaak van Haarlem schuin tegenover het Proveniershofje in de Grote Houtstraat. Eind februari of begin maart gaan de deuren weer open voor de liefhebbers van ijs na een Haarlems rondje om!
Museumstad aan het water...
Er vaart tegenwoordig een museumboot langs de bekendste musea van Haarlem! De tocht begint bij museum Het Dolhuys, Schotersingel 2, vlak achter het station. Wanneer is iemand gek? Deze vraag staat centraal in dit museum voor de psychiatrie uit 1320, een voormalig leprozen- pest en gekkenhuis. Het museum is open sinds 2005, met als een bijzondere bezienswaardigheid de cellen voor de dollen uit de zestiende eeuw, die nog volledig intact zijn. Het museum laat zien dat de grens tussen gek en normaal soms heel dun is. Na Het Dolhuys meert de boot aan bij het Frans Hals Museum dat zijn naam dankt aan de Haarlemmer Frans Hals, een van de beroemdste kunstschilders uit de zeventiende eeuw. Er zijn veertien schilderijen van zijn hand te zien naast honderden werken van andere Hollandse meesters. Het museum stamt ook uit de zeventiende eeuw, met de typisch Hollandse trapgevels aan de voorzijde. Oorspronkelijk was het een bejaardenhuis voor mannen: het Oudemannenhuis. Aansluitend volgt een tocht door de grachten van Haarlem onder het genot van een high tea. Tenslotte wordt aan het Spaarne aangemeerd voor een bezoek aan het oudste museum van de stad: Teylers Museum, vernoemd naar de oprichter Pieter Teyler van der Hulst, een vermogende Haarlemse laken- en zijdefabrikant. Er zijn vijf zeer uiteenlopende collecties te zien, van fossielen en mineralen tot natuurwetenschappelijke instrumenten. Op de weg terug naar het station is De Hallen het laatste station. De Hallen is een museum voor moderne kunst met spraakmakende exposities. |
|
